Πρῶτο μου Σχολεῖο γραφῆς, ἦταν ἡ "Διάπλασις τῶν Παίδων" ἀπό τό 1957-8 (μέ τό πρῶτο μου ψευδώνυμο: Μικρός Λογοτέχνης.
Τό 1957, λοιπόν, ἀναδημοσιεύτηκαν στήν "Διάπλασι" τά Μαθήματα Σιχουργικῆς, πού ὁ Γρηγόριος Ξενόπουλος εἶχε πρωτοδημοσιεύσει τό 1896(;), ὕστερα τό 1936. Τελευταία ἀναδημοσίευση, ἄν δέν κάνω λάθος, εἶχα κάνει ἐγώ, στό λογοτεχνικό περιοδικό Νεώτερα Γράμματα, τεύχη 19 -20, τῆς Ἑνώσεως τῶν Νέων Ἑλλήνων Λογοτεχνῶν, τό 1978. Καί ἐπανέρχομαι σήμερα, γιά τούς φίλους τῶν Γραμμάτων καί τῶν ...Κλινοσοφιστειῶν καί ὄχι μόνον. Καλή μελέτη.
***
Α΄. ΤΟ ΜΕΤΡΟ
Τέσσερα πράματα διακρίνουν τόν ἔ μ μ ε τ ρ ο λόγο ἀπό τόν π ε ζ ό:
1) Ὁ ἀριθμός τῶν συλλαβῶν κάθε γραμμῆς.
2) Ὁ ρυθμός ἤ ὁ τόνος.
3) Ἡ τομή.
4) Ἡ ὁμοιοκαταληξία.
Καί τά τέσσερα αὐτά μαζύ ἀποτελοῦν τό μέτρο. Γι' αὐτό ἡ Στιχουργική λέγεται καί Μετρική.
Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΩΝ ΣΥΛΛΑΒΩΝ
- Ὅταν ἔχετε μπροστά σας, γραμμένο ἤ τυπωμένο ἕνα στιχούργημα, τό πρῶτο πού θά παρατηρήσετε εἶναι ὅτι ἀποτελεῖται ἀπό γραμμές - στίχους - πού ἔχουν ἀπάνω - κάτω τό ἴδιο μάκρος. Αὐτό βέβαια γίνεται καί στά πεζά, ἀλλά ἐκεῖ οἱ γραμμές δέν τελειώνουν πάντα σέ ὁλάκερη λέξη, ὅπως στά στιχουργήματα, ἀλλά ἡ λέξη στό τέλος τῆς ἀράδας κόβεται, ὅπως ἔρχεται καλλίτερα στόν γραφιά ἤ στόν τυπογράφο. Ἄν, τώρα, μετρήσετε τίς συλλαβές σ' ἕνα στιχούργημα, θά βρεῖτε πώς ὅλοι οἱ στίχοι του - ἤ τουλάχιστον οἱ ἀντίστοιχοι: πρῶτος καί τρίτος, δεύτερος καί τέταρτος κ.ο.κ. - ἔχουν τόν ἴδιο ἀριθμό ἀπό συλλαβές.
Νά τώρα μερικοί στίχοι, πού ἔχουν ὅλοι τους ἀπό δεκαπέντε συλλαβές:
* Ἐπέσανε τά Γιάννινα σιγά νά κοιμηθοῦνε
ἐκλείσανε τά μάτια τους, ἐσβήσανε τά φῶτα.
* Ἡ μάννα σφίγγει τό παιδί βαθειά στήν ἀγκαλιά της.

Αὐτοί πάλι:
* Ἐκεῖ μέσα κατοικοῦσες
πικραμένη ντροπαλή
κι' ἕνα στόμα καρτεροῦσες
" Ἔλα πάλι" νά σοῦ πῆ.

ἔχουν ἀπό ὀχτώ συλλαβές ὁ πρῶτος καί ὁ ἀντίστοιχό του τρίτος, κι' ἀπό ἑπτά ὁ δεύτερος καί ὁ ἀντίστοιχός του τέταρτος. Καί τέλος αὐτοί:
Τούς δαίμονές της στέλλει
ἡ τῶν Ταρτάρων γένα
λυτούς,
σάν πεινασμένη λέαινα
νά καταφάγει θέλει
θνητούς.

ἔχουν ἀπό ἑφτά συλλαβές ὁ πρῶτος καί ὁ πέμπτος, ἀπό ὀκτώ ὁ δεύτερος καί ὁ τέταρτος κι' ἀπό δύο ὁ τρίτος καί ὁ ἕκτος - ἀντίστοιχα πάντα.
Ἀπό τόν ἀριθμό τῶν συλλαβῶν του ἕνας στίχος ὀνομάζεται δισύλλαβος, τρισύλλαβος, τετρασύλλαβος καί καθεξῆς, ὥς τόν δεκαπεντασύλλαβο καί τόν δεκαεξασύλλαβο, πού εἶναι οἱ μεγαλύτεροι συνηθισμένοι νεοελληνικοί στίχοι. Ἔχουν ὅμως γραφῆ καί στίχοι μέ περισσότερες συλλαβές. Νά τώρα μερικά παραδείγματα:
Ξανά
ξυπνᾶ.
(δισύλλαβοι).
Καί ξανά
μέ ξυπνᾶ.
( τρισύλλαβοι).
Καί πάλι, νά,
μένα ξυπνᾶ.
(τετρασύλλαβοι).
Δέν ἦταν νἄβρω
γραφτό μου μαῦρο.
(πεντασύλλαβοι).
-Ἑφτασύλλαβους καί ὀχτασύλλαβους εἴδαμε πάρα πάνω.
Εἶναι νύχτα, στή στέγη βογγᾶ
ὁ βοριάς καί ψηλό πέφτει χιόνι.
(ἐννεασύλλαβος ὁ πρῶτος, δεκασύλλαβος ὁ δεύτερος).
Δροσιά στά σωθικά τά μαραμένα. (ἑνδεκασύλλαβος)
Σάν τῆς Ὡριᾶς τό κάστρο, κάστρο δέν εἶδα. (δωδεκασύλλαβος).
Σέ σκέψεις εἶσαι βυθισμένος καί σωπαίνεις. (δεκατρισύλλαβος).
Ἀκούστηκε στήν ἐρημιά παράξενη φωνή. (δεκατετρασύλλαβος).
Μάννα, μέ τούς ἐννιά σου γιούς, τή μιά σου θυγατέρα. (δεκαπεντασύλλαβος).
-Ὁ εἰς μίαν μόνην ὥραν τήν γῆν παίξας, τήν γῆν χάσας. (δεκαεξασύλλαβος).
Μεγαλύτεροι στίχοι, εἴπαμε, δέν συνηθίζονται. Ἀλλά καί γιά πολλούς ἀπό τούς μεγάλους στίχους μποροῦμε νά ποῦμε ὅτι ἀποτελοῦνται ἀπό δύο μικρότερους ἑνωμένους. Π.χ. ὁ δεκαπεντασύλλαβος
- Ἐπέσανε τά Γιάννινα σιγά νά κοιμηθοῦνε
εἶναι ἕνας ὀχτασύλλαβος κι' ἕνας ἑφτασύλλαβος πού μποροῦσαν θαυμάσια νά γραφτοῦν καί χωρισμένοι
- Ἐπέσανε τά Γιάννινα
σιγά νά κοιμηθοῦνε.

Ἀπό τήν ἐντύπωση πού μᾶς προκαλοῦν, μποροῦμε νά ποῦμε γενικά ὅτι οἱ πολύ μικροί στίχοι εἶναι γιά φαιδρά ποιήματα, καί οἱ πολύ μεγάλοι γιά λυπητερά. Οἱ μέτριοι ταιριάζουν σέ ὅλα. Φυσικά αὐτό δέν εἶναι κανόνας. Ὑπάρχουν φαιδρότατα, ἐλαφρά, σατιρικά ποιήματα σέ δεκαπεντασύλλαβους, καί σέ μικρούς ὑπάρχουν μελαγχο- λικώτατα, ὅπως ἡ τρελλή Μάννα" τοῦ Σολωμοῦ σέ ἑξασύλλαβους, πεντασύλλαβους καί τετρασύλλαβους.
Συχνά τό μάκρος τῶν στίχων δέν ἔχει καμιά σχέση μέ τό εἶδος, τό νόημα καί τή διάθεση τοῦ ποιήματος, ἀλλά εἶναι κάτι ἐξωτερικό. Γι' αὐτό πολλοί ποιητές τοῦ παλιοῦ καιροῦ, χρησιμοποιώντας ἄλλοτε μικρούς κι' ἄλλοτε μεγάλους στίχους, κάνανε τά ποιήματά τους σέ διάφορα σχήματα (σταυρούς, ποτήρια, ὑδρίες, ρόμβους κλπ). Ἀλ- λά αὐτά εἶναι πιό πολύ παιγχνίδια παρά ποιήματα καί δυσκολεύουν τόν ποιητή χωρίς λόγο.

Εἴδαμε πώς σέ κάθε στιχούργημα ὅλοι οἱ στίχοι ἤ οἱ ἀντίστοιχοι πρέπει νά ἔχουν τόν ἴδιον ἀριθμό συλλαβές. Ὅταν λείπη ἤ περισσεύει μιά συλλαβή, τό μέτρο καταστρέ- φεται. Ὑπάρχει δηλαδή "μετρικό λάθος". Τέτοιοι στίχοι εἶναι "λανθασμένοι", κι' ἐκεῖνοι μάλιστα πού τούς λείπει μιά συλλαβή λέγονται "χωλοί". Κι' ἀλήθεια, τό στιχούρ- γημα πού ἔχει τέτοιους στίχους μοιάζει μέ ἄνθρωπο πού ἔχει τό ἕνα του πόδι κοντύτερο ἀπό τ' ἄλλο - ἀκριβέστατη ἄλλωστε παρομοίωση, γιατί, καθώς θά ἰδοῦμε παρα- κάτω, οἱ στίχοι ἀποτελοῦνται ἀπό συστήματα ἤ συνδυασμούς συλλαβῶν, πού λέγονται στήν Μετρική "πόδες".
Δέν εἶναι ἀνάγκη νά μετρήσει κανείς μέ τά δάχτυλα τίς συλλαβές, γιά νά ἰδῆ ἄν οἱ στίχοι σ' ἕνα στιχούργημα εἶναι σωστοί ἤ χωλοί. Τό καταλαβαίνει μέ τό αὐτί. Τό τε- τράστιχο:
Σέ γνωρίζ' ἀπό τήν κόψη
τοῦ σπαθιοῦ ΣΟΥ τήν τρομερή,
σέ γνωρίζ' ἀπό τήν ὄψη
πού μέ βιάΣΗ μετρᾶ τή γῆ.

ἀρκεῖ νά τό ἀπαγγείλετε γιά νά καταλάβετε ἀμέσως πώς εἶναι λανθασμένο, γιατί οἱ συλλαβές σου καί ση περισσεύουν.
Μόνο στούς ἀσυνήθιστους στίχους γελιέται κανείς εὔκολα καί τό μέτρημα μέ τά δάχτυλα εἶναι ἀπαραίτητο. Ὁ δεκαπεντασύλλαβος (ἤ ὁ ἑπτασύλλαβος καί ὀκτασύλλα- βος) εἶναι οἱ πιό συνηθισμένοι στίχοι κι' εὐκολώτατα τούς μετρᾶ κανείς μέ τ' αὐτί. Ὁ ἑνδεκασύλλαβος ὅμως, ὁ δωδεκασύλλαβος καί ὁ δεκατρισύλλαβος εἶναι στίχοι ἀ- συνήθιστοι καί χρειάζεται πολύ μεγάλη ἐξάσκηση τοῦ αὐτιοῦ, γιά νά καταλαβαίνη κανείς τά λάθη του χωρίς μέτρημα. Ὅσο γιά τούς μακρύτερους στίχους, τά "μεγαθή- ρια", οὔτε ὁ πιό γυμνασμένος στιχουργός δέ θά μποροῦσε νά τούς μετρήση ἀκουστικά. Ὥστε... μήν ντρέπεσθε νά μετρᾶτε.
[Συνεχίζει]

Προβολές: 501

Σχόλιο από τον/την Ἰάνης Λὸ Σκόκκο στις 15 Ιανουάριος 2012 στις 17:04

2ον.

Β΄. ΣΥΝΙΖΗΣΗ
Τό μέτρημα ὡστόσο τῶν συλλαβῶν ἑνός στίχου μέ ἀκρίβεια δέν εἶν' εὔκολο, ἄν δέν ξέρει κανείς καί μερικά πράματα, πού θά τά ποῦμε τώρα.
Παραπάνω τό πρῶτο τετράστιχο ἀπ' τόν "Ὕμνο στήν Ἐλευθερία" ἐγώ σᾶς τὄγραψα ἔτσι (χωρίς βέβαια τά λάθη πού ἔκαμα ἐπίτηδες):
Σέ γνωρίζ' ἀπό τήν κόψη
τοῦ σπαθιοῦ τήν τρομερή,
σέ γνωρίζ' ἀπό τήν ὄψη,
πού μέ βιά μετρᾶ τή γῆ.

Καί οἱ στίχοι του σᾶς εἶπα πώς εἶναι ὀκτασύλλαβοι καί ἑπτασύλλαβοι. Ὁ Σολωμός ὅμως τό ἔγραψε ἔτσι:
Σέ γγωρίζω ἀπό τήν κόψη
τοῦ σπαθιοῦ τήν τρομερή,
σέ γνωρίζω ἀπό τήν ὄψη,
πού μέ βία μετράει τή γῆ.

Εἶναι λοιπόν ὀκτασύλλαβοι καί ἑπτασύλλαβοι αὐτοί οἱ στίχοι ἀφοῦ ὁ πρῶτος - μετρῆστε! - ἔχει ἐννιά συλλαβές, ὁ τρίτος κι' ὁ τέταρτος τό ἴδιο, καί μόνος ὁ δεύτερος ἔ- χει ἑφτά; Καί ὅμως εἶναι. Γιατί στό μετρημα, μερικά ζεύγη ἀπό συλλαβές - συνήθως ἕνα φωνῆεν στό τέλος μιᾶς λέξης κι' ἄλλο ἕνα στήν ἀρχή τῆς ἑπομένης - πρέπει νά λογαριαστοῦν γιά μιά συλλαβή κι' ὄχι γιά δυό. Μέ ἄλλα λόγια, οἱ συλλαβές αὐτές ἀποτελοῦνται ἀπό δύο φωνήεντα, πού προφέρονται σάν ἕνα. Κι' αὐτό εἶναι ἡ λεγόμε- νη σ υ ν ί ζ η σ η.
Νά τώρα οἱ συνιζήσεις πού γίνονται στό παραπάνω τετράστιχο:
γνωρίζΩ Από (ΩΑ μιά συλλαβή)
καί στόν πρῶτο καί στόν τρίτο στίχο.
βΙΑ (ΙΑ μιά συλλαβή),
μετρΑΕΙ (ΑΪ μιά συλλαβή πάλι) στόν τέταρτο στίχο.
Ἄν λογαριάσετε αὐτές τίς τέσσερες συνιζήσεις , οἱ στίχοι στό μέτρημα θά σᾶς βγοῦν ὀκτασύλλαβοι, ὅπως σᾶς βγῆκαν καί στήν πρώτη φορά, ὅπου ἀντί γιά συνιζήσεις ἔκαμα "ἐκθλίψεις" (γνωρίζ' ἀπό), καί τή λέξη "βία" τήν ἔγραψα "βιά" καί τό "μετράει" ἁπλῶς "μετρᾶ".
Μ' ἄλλα λόγια, εἴτε συνίζηση κάνουμε εἴτε ἔκθλιψη, οἱ στίχοι μετριοῦνται τό ἴδιο. Πολλοί ποιητές προτιμοῦν νά βάζουν ἀπόστροφο, νά κάνουν δηλ. ἔκθλιψη, ὅπου μπο- ρεῖ νά γίνει. Ἄλλοι προτιμοῦν ν' ἀφήσουν καί τά φωνήεντα, γιά νά προφέρονται σάν ἕνα, νά κάνουν δηλ. συνίζηση. Ἀλλά πιό μουσικός εἶναι ὁ στίχος πού ἔχει συνιζή- σεις. Νά δυό στίχοι, ὁ ἕνας μέ ἔκθλιψη, ὁ ἄλλος μέ συνίζηση:
Ἄν γιά τά πόδια σου, καλή, κι' ἄν γιά τήν κεφαλή σου
κρίνους ὁ λίθος ἔβγαζε, χρυσά στεφάνΙΑ Ο ἥλιος.

Διαβάσετε τώρα καί τόν δεύτερο μέ ἔκθλιψη:
Κρίνους ὁ λίθος ἔβγαζε, χρυσά στεφάνι' ὁ ὅλιος.
Καταλαβαίνετε, βέβαια, ὅτι δέν εἶναι τόσο ὡραῖος, ὅσο ὅταν τό νιά-ο προφέρεται σάν μιά συλλαβή, ὅταν δηλ. γίνεται συνίζηση. Οἱ περισσότερι στίχοι τοῦ Σολωμοῦ ἔχουν συνιζήσεις. Ἀλλά καί ὅλων τῶν δοκίμων ποιητῶν, προπάντων τῶν Ἑπτανησίων.
[Συνεχίζει].

Σχόλιο από τον/την Ἰάνης Λὸ Σκόκκο στις 15 Ιανουάριος 2012 στις 17:05

Εικόνα * Γρηγορίου Ξενοπούλου: Μαθήματα Στιχουργικῆς.

3ον.

Γ΄. ΧΑΣΜΩΔΙΑ
-Ὅταν στόν στίχο μιά λέξη τελειώνη μέ φωνῆεν (ἤ δίφθογγο) κι' ἀκολουθῆ ἄλλη πού ἀρχίζει κι' αὐτή ἀπό φωνῆεν, καί τά δυό αὐτά φωνήεντα δέν μποροῦν νά προφερθοῦν σάν ἕνα, δηλ. νά γίνη συνίζηση (γιατί ἄν γινόταν, θά ἔλειπε μιά συλλαβή ἀπό τόν στίχο), τότε λέμε πώς ὑπάρχει χ α σ μ ω δ ί α. Π.χ.
Χιόνι ἔπεσε πολύ,
κάνει κρύο στήν αὐλή,
κοκκινίζει ἡ μύτη μου,
τρέχω εἰς τό σπίτι μου.

Στόν πρῶτο στίχο ἔχουμε "χιόνΙ Ἔπεσε". Τό Ι καί τό Ε δέν μποροῦν νά προφερθοῦν μαζύ, γιατί ὁ στίχος πρέπει νά ἔχει ἑφτά συλλαβές (ὅπως καί ὅλοι οἱ ἄλλοι), ἐνῶ ἄν γινόταν συνίζηση, θά εἶχε ἕξη. Ἄρα ὑπάρχει χασμωδία. Στόν δεύτερο στίχο δέν ἔχουμε χασμωδία, γιατί ὅπου μιά λέξη τελειώνει μέ φωνῆεν, ἀκολουθεῖ ἄλλη ἀπό σύμ- φωνο. Οὔτε στόν τρίτο στίχο ἔχουμε χασμωδία, γιατί στό "κοκκινίζΕΙ Η μύτη μου" γίνεται συνίζηση. Στόν τέταρτο τέλος, ἔχουμε "τρέχΩ ΕΙς", δύο φωνήεντα πού κάνουν δυό συλλαβές, ἄρα χασμωδία.
Καί στόν πεζό λόγο, ὅταν συμβαίνει νά ὑπάρχουν στή σειρά δυό συλλαβές πού ἡ μιά νά τελειώνη καί ἡ ἄλλη νά ἀρχίζη ἀπό φωνῆεν ἤ δίφθογγο, ἔχουμε χασμωδία. Ἀλλά στόν πεζό λόγο οἱ συλλαβές δέν εἶναι μετρημένες κι' ἑπομένως μποροῦμε, διαβάζοντας, νά προφέρουμε τά δυό φωνήεντα σάν ἕνα, δηλ. νά κάνουμε συνίζηση, χωρίς αὐ- τό νά βλάψη διόλου τό κείμενο. Π.χ. "πῆγΕ Ὁ νέος ὥς τήν πόρτα". Αὐτό γίνεται πολύ περισσότερο στόν προφορικό λόγο. Ἔτσι, χάρη στή συνίζηση δέν αἰσθανόμαστε τήν ἀ- νάγκη γιά ν' ἀποφύγουμε τήν πάντα ὀχληρή στό αὐτί χασμωδία, νά κάνουμε ἔκθλιψη.
Οἱ ἀρχαῖοι πού δέν μποροῦν νά ὑποφέρουν τήν χασμωδία, ἐφρόντιζαν πάντα καί στόν πεζό λόγο, ὅταν μιά λέξη τελείωνε μέ φωνῆεν, ἡ ἄλλη ν' ἀρχίζη ἀπό σύμφωνο, καί τό ἀντίθετο, ἐκτός ἄν μποροῦσε νά γίνη ἔκθλιψη. Π.χ. " οὐχ ὁ πάλλ' εἰδώς ἀλλ' ὁ χρήσιμ' εἰδώς ἔστιν ὁ Σοφός". Ἐδῶ, χάρη στίς ἐκθλίψεις, δέν ὑπάρχει καμμία χασμω- δία. Κοιτᾶχτε ὅμως τήν ἀρχή ἀπό τήν "Κύρου Ἀνάβασιν" τοῦ Ξενοφῶντος: Δαρείου καί Παρυσάτιδος γίγνονται παῖδες δύο, πρεσβύτερος μέν Ἀρταξέρξης, νεώτερος δέ Κῦρος". Καμμιά χασμωδία ἀλλά καί καμμιά ἔκθλιψη. Ὁ συγγραφέας δηλ. σχημάτισε ἔτσι τήν φράση του, ὥστε τό τελικό φωνῆεν νά τό ἀκολουθῆ σύμφωνο.
Ἄλλος, πού δέν θά νοιαζότανε γιά χασμωδίες - δηλαδή λιγότερο μουσικός, λιγότερο πεζογράφος - μποροῦσε νά γράψη: "γίγνονται παίδες δύο, Ἀρταξέρξης μέν..." ὁπό- τε θά εἴχαμε "δύο Ἀρ" - χασμωδία.
Οἱ ποιητές μας, κι' οἱ δόκιμοι ἀκόμα, τόν περασμένο ἰδίως αἰώνα, κάνανε συχνά χασμωδίες. Ὅσο ὅμως ἐξελίσσεται ἡ τέχνη, τόσο οἱ ἀπαιτήσεις γιά ἀποφυγή τῆς χασμω- δίας γίνονται μεγαλύτερες. Ὁπωσδήποτε ἕνας τέλειος στίχος δέν πρέπει νά ἔχη χασμωδίες. Πρέπει ν' ἀποφεύγωνται μέ συνιζήσεις, πού κάνουν τόν στίχο πλούσιο.
Γιά νά βρίσκετε τίς χασμωδίες ἑνός στίχου, μπορεῖτε νά βάζετε ἀνάμεσα στά συνεχώμενα φωνήεντα ἕνα Ν. Ὅπου χωράει τό Ν, χωρίς νά χαλάει τό μέτρο τοῦ στίχου, θά πῆ πώς ὑπάρχει χασμωδία. Π.χ.
Ν' ἀκούσω ἤθελα ἐγώ τό εὔγλωττό σου στόμα.
Νά πόσα Ν χωροῦν:
"Ν' ἀκούσωΝ ἤθελαΝ ἐγώ τόΝ εὔγλωττό σου στόμα".
- Ὅπου ὅμως τό Ν δέν χωράει, γιατί καταστρέφει τό μέτρο, δέν ὑπάρχει χασμωδία, ἀλλά πρέπει νά γίνη συνίζηση.
Π.χ. στόν στίχο: " Σέ γνωρίζω ἀπό τήν κόψη"
ἄν βάλουμε τό Ν προστίθεται μιά

Σχόλιο από τον/την Ἰάνης Λὸ Σκόκκο στις 15 Ιανουάριος 2012 στις 17:06

http://pandektis.ekt.gr/dspace/bitstream/123456789/63657/2/3767.jpg" alt="Εικόνα"/> * Γρηγορίου Ξενοπούλου: Μαθήματα Στιχουργικῆς.

4ον.

Δ΄. Ο ΡΥΘΜΟΣ ΚΑΙ Ο ΤΟΝΟΣ
Στή γλώσσα μας, κάθε λέξη ἔχει μιά συλλαβή πού τονίζεται, δηλαδή πού προφέρεται πιό δυνατά ἀπό τίς ἄλλες, καί τίς ὑπόλοιπες ἄτονες. Ὁ τόνος λοιπόν εἶναι πού κανονίζει, πού ρυθμίζει τόν νέο ἑλληνικό στίχο. Κάθε στίχος μας δηλαδή εἶναι μιά διαδοχή ἀπό τονιζόμενες καί ἄτονες συλλαβές, κατά διάφορα συστήματα τονισμένα. Π.χ. δυό συλλαβές ἄτονες, μιά τονισμένη:
τατατά τατατά τατατά.
ἤ μία τονισμένη, δύο ἄτονες:
τάτατα τάτατα τάτατα.
ἤ μία τονισμένη, μία ἄτονη: τάτα τάτα τάτα τάτα
ἤ τό ἀντίθετο:
τατά τατά τατά τατά. Ὁ τόνος λοιπόν κάνει τόν Ρ υ θ μ ό τοῦ στίχου.
Δυό στίχοι μπορεῖ νά ἔχουν τίς ἴδιες ἀκριβῶς συλλαβές, δέν εἶναι ὅμως ὅμοιοι, δέν ταιριάζουν, ὅταν δέν ἔχουν τόν ἴδιο τονισμό, τόν ἴδιο ρυθμό.
Γράψετε στήν τύχη μιά φράση ἀπό μερικές λέξεις πού νά κάνουν δέκα συλλαβές, χωρίς νά προσέξετε καθόλου ποῦ τονίζεται ἡ κάθε λέξη. Π.Χ.
Χωρίς νά ποσέξετε καθόλου.
-Ἔ, αὐτό πού γράψατε δέν εἶναι καθόλου δεκασύλλαβος στίχος, γιατί δέν ἔχει κανένα σύστημα τονισμοῦ, κανένα ρυθμό. Ἄν γράψετε ὅμως:
χωρίς καθόλου νά προσέξετε.
τότε κάνετε σωστό δεκασύλλαβο στίχο πού ἀποτελεῖται ἀπό πέντε ὅμοιους συνδιασμούς τονιζομένων καί ἄτονων συλλαβῶν, ἀπό πέντε "πόδας", ὅπως λέμε ἐπίσημα, κατά τό σύστημα: τατά, τατά, τατά, τατά, τατά.
Πρέπει νά σημειώσετε, ὅτι στόνν στίχο ὑπολογίζονται μόνο οἱ τόνοι τῶν κυρίων λέξεων, ἐνῶ ὁ τόνος τῶν μονοσυλλάβων - ἄρθρων, προθέσεων, συνδέσμων κλπ - δέν ἀκούγεται καί δέν λογαριάζεται. Γιατί γράφουμε "τό σπαθί", "τήν τιμή" ἀλλά προφέρουμε "τοσπαθί", "τηντιμή".
Χρειάζεται λοιπόν μεγάλη προσοχή στόν τονισμό τῶν στίχων, γιά νά μή χαλάη πουθενά ὁ πυθμός. Σ' αὐτό βέβαια ὁδηγεῖ πρῶτα-πρῶτα τό αὐτί.
Γιά περισσότερη ὅμως ἀσφάλεια πρέπει νά κάνετε τό διάγραμμα τοῦ στίχου πού ἔχετε διαλέξει, γιά νά βλέπετε ἄν τονίζετε πάντα τίς συλλαβές πού εἶναι τονισμένες ἐκεῖ ἤ καμμιά ἀπό τίς ἄτονες. Π.χ. τό δάγραμμα τοῦ δεκαπεντασυλλάβου στίχου σας εἶναι αὐτό:
τατά τατά τατά τατά τατά
Νά τώρα ἕνας στίχος σωστός, σύμφωνα μ' αὐτό τό διάγραμμα:
Τραγού-διἀρχίζουν τά-πουλιά-στά δέν-τρα ταί-ρι ταί-ρι.
Ἄν ὅμως ἀντί "ἀρχίζουν", βάζαμε "ἀρχινοῦν" ὁ στίχος θά εἶχε πάλι δεκαπέντε συλλαβές, ἀλλά ὁ ρυθμός του θά ἦταν χαλασμένος. Γιατί θά εἴχαμε στόν τρίτο πόδα "νοῦν τα", δηλαδή τονισμένη τήν πρώτη συλλαβή καί ὄχι τήν δεύτερη, ὅπως στό διάγραμμα. Διαβάστε τον ἔτσι τόν στίχο νά δῆτε πόσο ἄρρυθμος εἶναι:
Τραγούδι ἀρχινοῦν τά πουλιά στά δέντρα ταίρι-ταίρι.
Ἄς δοῦμε τώρα μιά ἄλλη παραλλαγή τοῦ δεκαπεντασύλλαβου:
Καί φτερουγίζαν τά πολυλιά χαρούμενα στά δέντρα.
* Ὁ στίχος αὐτός ρυθμικά εἶναι σωστότατος. Ὡστόσο δέν εἶναι σύμφωνος μέ τό διάγραμμά μας, γιατί ἡ δεύτερη συλλαβή ΦΤΕρουγίζαν καί ἡ δωδέκ

Σχόλιο από τον/την Ἰάνης Λὸ Σκόκκο στις 15 Ιανουάριος 2012 στις 17:09

* Γρηγορίου Ξενοπούλου: Μαθήματα Στιχουργικῆς.

5ον.

Ε΄. Η ΤΟΜΗ
Καθώς θά ἔχετε παρατηρήσει, οἱ μεγάλοι στίχοι - δεκαπεντασύλλαβοι καί καθεξῆς - χωρίζονται στή μέση κι' ἔχουν ἔτσι δυό μέρη ἤ "ἡμιστίχια". Στό σημεῖο πού χωρί- ζονται, πού "τέμνονται", εἶναι ἡ "τομή". Π.χ.
Στοῦ κύκλου τά γυρίσματα / πού ἀνεβοκατεβαίνουν
Ἀνάκουστος κελαϊδισμός / καί λιγοθυμισμένος.

- Ὅταν διαβάζουμε, ὅταν ἀπαγγέλλουμε, στεκόμαστε λίγο στήν τομή τοῦ στίχου καί στό τέλος του. Ὅσο για τούς μικρούς στίχους, αὐτοί δέν ἔχουν τομή. Μόνο στό τέ- λος στεκόμαστε λίγο καθώς τούς διαβάζουμε, κάνουμε δηλαδή τομή. Λοιπόν, κανόνας: ἐκεῖ πού γίνεται ἡ τομή τοῦ στίχου, πρέπει νά τελειώνη λέξη. Ὅταν δέν τελειώ- νη ἡ λέξη καί, γιά νά κάνουμε τομή, πρέπει νά τήν κόψουμε στή μέση, ?στίχος λέγεται "ἄτμητος". Καί τότε μπορεῖ νά εἶναι σωστός, ὅμως εἶναι ἀνώμαλος.
Μερικοί ὅμως ποιητές γράφουν ἐπίτηδες ἄτμητους στίχους, ἀκόμα καί δεκαπεντασύλλαβους. Κι' αὐτό ὄχι μόνο δέν εἶναι λάθος, ἀλλά ἀπεναντίας δίνει στόν στίχο μεγα- λύτερη πικιλία καί περισσότερη μουσικότητα σπάζοντας τήν μονοτονία. Φυσικά, αὐτά δέν εἶναι γιά τούς ἀρχάριους στιχουργούς. Τό πρῶτο πού ἔχει νά κάνη κανείς εἶ- ναι νά μάθη νά φτιάνη σωστούς, κανονικούς στίχους καί ἀργότερα ἔχει καιρό γιά τούς ἄτμητους.
[Συνεχίζει].

Σχόλιο από τον/την Ἰάνης Λὸ Σκόκκο στις 15 Ιανουάριος 2012 στις 17:10

* Γρηγορίου Ξενοπούλου: Μαθήματα Στιχουργικῆς.

6ον.

Στ΄. ΟΜΟΙΟΚΑΤΑΛΗΞΙΑ
Οἱ στίχοι κατά κανόνα ὁμοιοκαταληκτοῦν μεταξύ τους, τελειώνουν δηλαδή μέ τόν ἴδιο ἦχο, ἀνεξάρτητα ἀπό ὀρθογραφία, δυό-δυό, τρεῖς-τρεῖς, κλπ. Ἡ ὁμοιοκαταληξία πού λέγεται, ἀπό τά ἰταλικά, καί ρίμα, δέν ἦταν γνωστή στούς ἀρχαίους Ἕλληνες. Μπῆκε στήν ποίησή μας ἀπό τόν μεσαίωνα.
- Ὁ γενικός κανόνας τῆς ὁμοιοκαταληξίας εἶναι ὁ ἑξῆς: οἱ λέξεις πρέπει νά ὁμοηχοῦν ἐντελῶς ἀπό τόν τόνο καί κάτω (ἡ ὀρθογραφία, εἴπαμε, δέν μᾶς ἐνδιαφέρει). Ἔτσι τό φόνισσα ὁμοικαταληκτεῖ μέ τό ἐψώνισα, τό ἀνατολίτισσα μέ τό ἐζήτησα, γιατί ἀπό τόν τόνο καί κάτω ὁ =χος εἶναι ἐντελῶς ὁ ἴδιος (ίτισα, όνισα). Ὄχι ὅμως καί τό ὕπερος μέ τό ὕστερος ἤ τό ἴκτερος. Ἐπίσης τό θεριεμένα ὁμοιοκαταληκτεῖ μέ τό πέννα, τό νιότη μέ τό συκώτι, ὄχι ὅμως καί τό τρόμος μέ τό τρόπος. Ἔτσι καί τά ὀξύτο- να ὁμοιοκαταληκτοῦν καί τό τελευταῖο τονιζόμενο φωνῆεν, ἀδιάφορο ἄν συμφωνῆ τό προηγούμενο σύμφωνο. Π.χ. τό ὀργή ὁμοιοκαταληκτεῖ μέ τό πληγή ἀλλά καί μέ τό παχύ, καί μέ τό βολεῖ κλπ. Στά ὀξύτονα δηλαδή ἡ "ὁμοηχία" τῆς τελευταίας συλλαβῆς δέν εἶναι ὑποχρεωτική. Μέ τήν διαφορά ὅτι ἡ ὁμοιοκαταλξξία π.χ. πληγή-ὀργή εἶναι πλουσιώτερη ἀπό τήν ὁμοιοκαταληξία π.χ. πληγή-παχύ, κλπ.
-Ὑπάρχουν λοιπόν ὁμοικαταληξίες πλούσιες καί φτωχές. Φτωχές ἤ κοινές, εἶναι ὅταν ὁ στιχουργός περιορίζεται στόν κανόνα, ὅταν δηλ. οἱ λέξεις ὁμοιοκαταληκτοῦν ἀπό τόν τόνο καί κάτω. Πλούσιες εἶναι ὅταν οἱ λέξεις ὁμοικαταλκτοῦν καί πιό πάνω άπό τόν τόνο (κι' ὅσο πιό πάνω, τόσο πλούσιες εἶναι οἱ ὁμοιοκαταληξίες).
-Ὑπάρχουν ἀκόμα ὁμοικαταληξίες κοινές ἤ εὔκολες κι' ὁμοιοκαταληξίες δύσκολες, σπάνιες, ἀπρόοπτες. Τί εὐκολώτερο, τί κοινότερο, ἀπό τό νά ὁμοιοκαταληκτήσεις τό καλός μέ τό κακός, τό τραγούδι μέ τό λουλούδι; Ἀλλά τί δύσκολο νά βρῆς ὁμοιοκαταληξία μέ τό στέρνα (ταβέρνα, φτέρνα) ἤ μέ τό ὕπτιος (Αἰγύπτιος);
Ἀκόμα λίγες ὁδηγίες πρέπει νά σᾶς δώσω. Ὡραία, πλούσια καί δύσκολη εἶναι ἡ ὁμοιοκαταληξία, ὅταν ὁμοιοκαταληκτοῦν διάφορα μέρη τοῦ λόγου/Π.χ. ὄνομα μέ ρῆμα, ρῆμα μέ ἐπίθετο, ἐπίρρημα μέ ἀντωνυμία, κλπ. Νά ἕνα παράδειγμα πλούσιας ὁμοιοκαταληξίας ἀπό τόν Ραγκαβῆ:
* Ἡ ἔκταση τοῦ ἀχανοῦς (ἐπίθετο)
Αἰγαίου ἐκοιμᾶτο.(ρῆμα)
κι' ἔβλεπες δύο οὐρανούς, (οὐσιαστικό

Σχόλιο από τον/την Ἰάνης Λὸ Σκόκκο στις 15 Ιανουάριος 2012 στις 17:10

* Γρηγορίου Ξενοπούλου: Μαθήματα Στιχουργικῆς.

7ον.

Ζ΄. Η ΣΤΡΟΦΗ
* Ἡ στροφή εἶναι ἕνα σύμπλεγμα ἀπό στίχους. Τά ποιήματα, ὅταν δέν εἶναι μονοκόμματα, ἀποτελοῦνται ἀπό στροφές.
Στροφή (ἀπό τό στρέφω=γυρίζω) σημαίνει γύρισμα. Καί πραγματικά, σ' ἕνα ποίημα, ἀφοῦ τελειώση μιά στροφή, ξανάρχεται, ξαναγυρίζει συνήθως μιά ἄλλη ὅμοια.
* Ἡ μικρότερη στροφή εἶναι τό δίστιχο. Φυσικά, οἱ δύο στίχοι πρέπει νά ὁμοιοκαταληκτοῦν μεταξύ τους. Ὅταν δέν ὁμοιοκαταληκτοῦν παρά εἶναι στίχοι ἐλεύθεροι (καί θά δοῦμε παρακάτω πότε οἱ στίχοι λέγονται ἐλεύθεροι), τότε τό ποίημα εἶναι μονοκόμματο.
Ἀπό δίστιχες στροφές ἀποτελεῖται π.χ. ὁ " Ὅρκος" τοῦ Μαρκορᾶ καί κατά μέγα μέρος ἡ "Κυρά-Φροσύνη" τοῦ Βαλαωρίτη.
* Ὅταν ὅμως ἕνα ποίημα - προσέξετε σ' αὐτή τή διάκριση - ἀποτελεῖται ἀπό δύο μόνο στίχους, ἔστω καί ὁμοιοκαταληκτικούς, τότε δέν ἔχομε πιά στροφή, ἀλλά ἕνα ἰδι- αίτερο ποιητικό εἶδος, πού λέγεται δίστιχοΛιανοτράγουδο. Οἱ παροιμίες π.χ. εἶναι δίστιχα:
Πολλά μαλλιά
λίγα μυαλά
κλπ κλπ.
Κατά τόν ἴδιο τρόπο ἔχομε καί τρίστιχα ποιήματα καί τετράστιχα (ὅπως εἶναι ὅλα τά ποιήματα στήν "Παγά λαλέουσα" τοῦ Π.Νιρβάνα, καί ἑξάστιχα. Πολύ συνηθισμένο εἶδος εἶναι τό ὀκτάστιχο. Θά μποροῦσε νά πῆ κανείς ὅτι ἀποτελεῖται ἀπό δύο τετράστιχα, δηλ. ἀπό δυό στροφές. Εἶναι ὅμως καί μονοκόμματα, ὅταν τά δυό τετράστιχα δέν εἶναι ἀνεξάρτητα, ἀλλά οἱ στίχοι τοῦ ἑνός ὁμοιοκαταληκτοῦν μέ τούς στίχους τοῦ ἄλλου. Τό ἴδιο καί στό ἑξάστιχο. Ἡ ὁμοιοκαταληξία δένει τούς στίχους μεταξύ τους, γι' αὐτό καί δέν ἔχουμε δύο τρίστιχα. Ἰδιαίτερο καί πολύ συνηθισμένο εἶδος εἶναι καί τό δεκατετράστιχο ἤ Σονέττο, πού κι' αὐτό δέν εἶναι δύο τετράστιχα καί δύο τρίστιχα ἀλλά τό πολύ ἕνα ὀκτάστιχο κι' ἕνα ἐξάστιχο, πού δένονται μέ δικούς τους κανόνες.
Ἄς ξαναγυρίσουμε ὅμως στίς καθαυτό στροφές. Εἴπαμε πώς οἱ στίχοι τῶν στροφῶν πρέπει νά ὁμοικαταληκτοῦν μεταξύ τους καί πώς ἡ μικρότερη στροφή εἶναι τό δίστι- χο. Στήν τρίστιχη στροφή μποροῦν νά ὁμοιοκαταληκτοῦν καί οἱ τρεῖς στίχοι ἤ μόνον οἱ δύο (α+γ ἤ β+γ). Ἀλλά ὅποιο σύστημα ὁμοικαταληξίας κι' ἄν διαλέξη κανείς γιά τά τρίστιχά του, μέ τό ἴδιο πρέπει νά ἐξακολουθήση ὅλο τό ποίημα. Στό τετράστιχο ὁμοιοκαταληκτοῦν συνήθως ὁ α+γ, ὁ β+δ. Μποροῦν ὅμως νά ὁμοιοκαταληκτοῦν καί ὁ α+δ καί ὁ β+γ. Ἤ ἀκόμα μόνο ὁ β+δ. Αὐτή μάλιστα ἡ τετράστιχη στροφή εἶναι ἀρκετά συνηθισμένη, πρέπει ὅμως οἱ λυτοί στίχοι (α+γ) νά εἶναι ὅμοιοι, μετρικά, νά ἔ- χουν δηλαδή τίς ἴδιες συλλαβές, καί νά εἶναι καί νά τονίζωνται καί οἱ δύο ὅμοια στόν τελευταῖο πόδα. Ὁπωσδήποτε στήν περίπτωση, πού ἀπό τούς τέσσερεις στίχους μιᾶς στροφῆς ὁμοικαταληκτοῦν μόνον οἱ δύο, ἔχουμε κατά βάθος δίστιχο, ἀποτελούμενο ἀπό ἕναν μεγάλο στίχο χωρισμένο στό γράψιμο σέ δύο μικρούς.
Δέν θά σᾶς δώσω λεπτομέρειες γιά τό πῶς ὁμοιοκαταλ

Σχόλιο από τον/την Ἰάνης Λὸ Σκόκκο στις 15 Ιανουάριος 2012 στις 17:11

* Γρηγορίου Ξενοπούλου: Μαθήματα Στιχουργικῆς.

8ον.

Η΄. ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΣΤΙΧΟΙ
Στίχοι πού δέν δένονται μέ ὁμοιοκαταληξία, λέγονται λυτοίἐλεύθεροι. Ὅλα σχεδόν τά δημοτικά μας τραγούδια ἀπό τέτοιους στίχους ἀποτελοῦνται.
Ἀλλά καί πολλοί γνωστοί ποιητές παλαιότεροι ἤ σημερινοί, κάνουν στίχους χωρίς ὁμοιοκαταληξίες κι' ὄχι μόνο ὅλο δεκαπεντασύλλαβους, ἀλλά καί στροφές μέ μικρό- τερους καί ποικίλους στίχους.
* Ὑπάρχουν ὅμως καί ποιήματα σέ στίχους ἀκόμα πιό ἐλεύθερους. Αὐτοί ὄχι μόνο ὁμοιοκαταληξίες δέν ἔχουν ἀλλά οὔτε καί ὁμοιόμορφοι δέν εἶναι. Ἄλλοι μεγάλοι, ἄλ- λοι μικροί, ἄλλοι κατά τόν ἕνα μετρικό ρυθμό, ἄλλοι κατά τόν ἄλλο, ἄλλοι χωρίς κανέναν ἀπό τούς γνωστούς ρυθμούς.
Καί στίς στροφές τό ἴδιο. Κανένας κανόνας δέν τηρεῖται σ' αὐτά τά ποιήματα. Ὁ ποιητής, ἐλεύθερα ἐντελῶς, φτιάχνει τούς στίχους καί τίς στροφές του καί τούς δίνει ἕναν ἐσωτερικό ρυθμό, πού τόν κανονίζει ὅπως τοῦ ἀρέσει ἐκείνου.
Μή νομίσετε ὅμως ὅτι ἡ ἐλευθερία αὐτή κάνει εὐκολώτερους τούς λυτούς στίχους. Κάθε ἄλλο! Οἱ λυτοί στίχοι εἶναι δυσκολώτεροι. Γιατί πρέπει νά ἔχουν μεγαλύτερη μουσικότητα, περισσότερη ἀκριβολογία, προπάντων περισσότερη ποίηση. Τό μέτρο, βλέπετε, κι' ἡ ὁμοιοκαταληξία σκεπάζουν καί κρύβουν πολλά. Ὅπου ὅμως λείπουν αὐτά τά στολίδια, πρέπει νά ὑπάρχη πολλή οὐσία, πολλή ποίηση, γιά νά μήν ἀποφαίνεται ἡ ἔλλειψή τους.

ΤΕΛΟΣ. 

Σχόλιο από τον/την Ἰάνης Λὸ Σκόκκο στις 15 Ιανουάριος 2012 στις 17:22

ΠΡΟΣΟΧΗ, στὴν 4η συνέχεια, ἔχει γίνει σημαντικὴ παράλειψη. Τὴν συνέχειά της θὰ τὴν βρεῖτε ἐδῶ:

4η  συνέχεια (...συνεχόμενη!)

* Ὁ στίχος αὐτός ρυθμικά εἶναι σωστότατος. Ὡστόσο δέν εἶναι σύμφωνος μέ τό διάγραμμά μας, γιατί ἡ δεύτερη συλλαβή ΦΤΕρουγίζαν καί ἡ δωδέκατη χαρούμεΝΑ, πού στό διάγραμμα εἶναι τονισμένες, ἐδῶ εἶναι ἄτονες. Τί συμβαίνει λοιπόν; Νά σᾶς τό ἐξηγήσω.
Ἀπό τίς τονισμένες συλλαβές σέ κάθε διάγραμμα στίχου μερικές εἶναι "ὑποχρεωτικές". Οἱ πρῶτες δηλαδή πρέπει νά τονίζωνται ὁπωσδήποτε, γιατί ἀλλιώτικα ὁ στίχος χάνει τόν ρυθμό του, γίνεται ἄρρυθμος. Τίς δεύτερες ὅμως μπορεῖ ὁ στιχουργός νά μήν τίς τονίζη, χωρίς νά χάνη τίποτα ὁ στίχος, ἀπεναντίας μάλιστα νά κερδίζη. Ἔτσι μποροῦμε νά ποῦμε πώς ὄχι μόνον ἐπιτρέπεται ἀλλά καί ἐπιβάλλεται ἡ ἀθέτηση τοῦ διαγράμματος, γιά ν' ἀποφεύγεται ἡ μονοτονία πού θά εἶχε ἕνα ποίημα, ἄν ὅλοι οἱ στίχοι του τονίζονταν κατά τόν ἴδιο τρόπο.
Θά ρωτήσετε τώρα ποιές εἶναι οἱ ὑποχρεωτικές καί ποιές οἱ προαιρετικές συλλαβές. Δυστυχῶς, δέν θά σᾶς ἱκανοποιήσω τήν περιέργεια, γιατί οἱ κανόνες εἶναι πάρα πολλοί καί, ἄν σᾶς τούς ἔγραφα, ἡ στιχουργική μυ θά γινόταν πάρα πολύ μεγάλη καί πολύπλοκη.
Θά σᾶς δώσω τούς κανόνες μόνο γιά τόν δεκαπεντασύλλαβο, ἐπειδή εἶναι ὁ πιό συνηθισμένος νεοελληνικός στίχος. Λοιπόν, στόν στίχο αὐτόν ἡ δεύτερη καί ἡ τέταρτη συλλαβή μπορεῖ νά τονίζουνται κι' οἱ δυό. Ἄν ὅμως ἡ μιά ἀπό τίς δύο εἶναι ἄτονη, πρέπει ὁπωσδήποτε νά τονίζεται ἡ ἄλλη. Τό ἴδιο ἰσχύει γιά τήν ἕκτη καί τήν ὄγδοη. Τό ἴδιο γιά τήν δέκατη καί τήν δωδέκατη. Ἡ δέκατη τέταρτη ὅμως πρέπει νά εἶναι πάντα ἄτονη.
Μιά ὁδηγία πρἐπει νά σᾶς δώσω ἀκόμα. Ὅταν μετρᾶτε ἕναν στίχο "κατά πόδας" ( τάτα τάτα ἤ τατατά τατατά τατατά κλπ), ὁ τελευταῖος δέν εἶναι πάντα σωστός. Μπορεῖ δηλαδή νά λείπη ἤ νά περισσεύη μιά συλλαβή. Π.χ. στόν στίχο
Εἶναι νύ/ χτα στή στέ/ γη βογγοῦ/ σε
περισσεύει μιά συλλαβή. Αὐτό ὅμως δέν ἔχει σημασία. Γιατί γενικά, ὅταν ὁ ἀριθμός τῶν συλλαβῶν ἑνόςς στίχου δέν διατηρῆται ἀκριβῶς μέ τόν ἀριθμό τῶν συλλαβῶν τῶν ποδῶ του ( πού θά εἶναι ἤ δύο ἤ τρεῖς), θά περισσεύουν ἤ θά λείπουν στόν τελευταῖο πόδα μιά ἤ δυό συλλαβές.
Ἀπ' ὅσα εἴπαμε ὥς τώρα, θά συμπεράνατε βέβαια πώς ὁ "ρυθμός" κι' ὁ "τονισμός" τοῦ στίχου εἶναι τό ἴδιο πράμα ἤ καλλίτερα πώς ὁ ρυθμός ἐξαρτᾶται ἀπό τόν τονισμό. Καί ἔτσι εἶναι κατά βάση. Ὡστόσο, πέρα ἀπό τόν ρυθμό πού πετυχαίνεται μέ τόν τονισμό, ὑπάρχει μιά ἄλλη "ἁρμονία" τοῦ στίχου, πού κερδίζεται μέ τήν κατάλληλη ἐ- πιλογή τῆς λέξης. Κοιτάχτε δυό στίχους:
Ἄσπρο γαρύφαλλο κρατῶ καί θέλω νά τό βάψω.
Ἀνάκουστος κελαϊδισμός καί λιγοθυμιασμένος.

Εἶναι καί οἱ δυό δεκαπεντασύλλαβοι, κι' οἱ δυό σωστά τονισμένοι, ἀλλά ὁ ρυθμός τοῦ δεύτερου εἶναι ἀργός, μελαγχολικός, λυπητερός, ἐνῶ τοῦ πρώτου εἶναι ζωηρός
καί χαρούμενος.
- Ἔχομε λοιπόν ρυθμούς ἀργούς, γοργούς, μέτριους, κι' ὁ ποιητής διαλέγει τόν ρυθμό, πού ταιριάζει στό εἶδος καί στήν ἔννοια τοῦ τραγουδιοῦ του, σ' ὅ,τι εἴδους στίχο κι' ἄν τό κάνη. Γενικά οἱ μικροί στίχοι ἔχουν πιό γοργό ρυθμό κι' οἱ μεγάλοι πιό ἀργό. Γι' αὐτό οἱ πρῶτοι ταιριάζουν στά φαιδρά, στά εὐτράπελα καί σατιρικά ποιήματα, ἐνῶ οἱ δεύτεροι στά σοβαρά, στά μελαγχολικά. Θυμηθῆτε:
* Ἡ κυράτσα Κρουσταλλένια
ἔχει γνώση σάν κουκούτσι
καί μιά γλώσσα σάν παπούτσι.
Πάτα, πάτα, πάτα, πάτα
χίλια λόγια της τρεχάτα!

Καί τό ἄκρο ἀντίθετο:
Μελαγχολίας μεστή εἶναι αὕτ' ἡ ζοφώδης ἑσπέρα.
Ἀλλά αὐτό δέν εἶναι κανόνας. Καί μικροί στίχοι μποροῦν νά πάρουν ἀργό, μελαγχολικό ρυθμό, καί μεγάλοι, δεκαπεντασύλλαβοι, νά πάρουν γοργό καί παιγχνιδιάρικο. Μικρούς μελαγχολικούς ἔχει γράψει π.χ. ὁ Βιζυηνός καί μεγάλους γοργούς καί φαιδρότατους ὁ Σουρῆς.
[Συνεχίζει].

Σχόλιο από τον/την ΤΥΨΕΙΣ στις 15 Ιανουάριος 2012 στις 17:50

φίλε θα τα επεξεργαστώ και θα έρθω με ερωτήσεις ......!!

Σχόλιο από τον/την ΤΥΨΕΙΣ στις 15 Ιανουάριος 2012 στις 18:10

ξέρω ότι χαρά είναι για κάθε καλλιτέχνη να  δίνει γνώσεις και εμπειρίες χωρίς ευχαριστώ, εγώ όμως θα σου πω ένα μεγάλο ευχαριστώ για τον χρόνο που αφιέρωσες  !!!!!!!!!!    ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ   και θεωρώ την χασμωδία για μένα το ποιο δύσκολο γιατί πρέπει να αντικαταστήσω λέξη που έρχεται μέσα στην έμπνευση και μετά
όλες οι άλλες δεν δίνουν το ίδιο νόημα και μου τα χαλάνε όλα.......

Σχόλιο

Πρέπει να είστε μέλος του Ποιητική γωνιά για να προσθέσετε σχόλια!

Γίνετε μέλος του Ποιητική γωνιά

Στατιστικά ιστοσελίδας


Βίντεο

Σήμα

Γίνεται φόρτωση...

Φόρουμ

Ευχες.!

Ξεκίνησε από τον/την Nefeli riga. Τελευταία απάντηση από τον/την Nefeli riga 30 Ιουν. 30 Απαντήσεις

Η..Οδύσσεια των εριφίων

Ξεκίνησε από τον/την Nefeli riga 10 Απρ. 0 Απαντήσεις

Ευρωπαϊκό πρόγραμμα ArtS

Ξεκίνησε από τον/την Δημήτρης Χρυσοχοΐδης Αυγ 22, 2017. 0 Απαντήσεις

Γατολογικῶς ἐντάξει!

Ξεκίνησε από τον/την Ἰάνης Λὸ Σκόκκο Αυγ 21, 2017. 0 Απαντήσεις

© 2018   Created by Nikolakakos Georgios (spartinos).   Με την υποστήριξη του

Διακριτικά  |  Αναφορά προβλήματος  |  Όροι χρήσης

SEO Services